Сиырға ер жараспас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында: сиырға ер салынбайды, өйткені ер — атқа арналған жабдық. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің, әр адамның өзіне лайық орны, қасиеті, қызметі болады. Біреуге жарасатын нәрсе екіншісіне жараспайды; орынсыз іс пен орынсыз талап күлкілі де, нәтижесіз де болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сиыр» мен «ер» — қарама-қарсы ұғымдар. Ер көбіне атқа мініп, сапар шегетін, ер-азаматтың белгісі ретінде танылады. Ал сиыр — жүкке, сүтке пайдалы мал, мінуге бейім емес. Сондықтан бұл образ арқылы халық «табиғатына сай емес нәрсені зорлама» деген ойды жеткізеді. Яғни адамның қабілетіне, жағдайына, болмысына сай келмейтін істі таңу дұрыс емес.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақалды адамға шамасы келмейтін міндетті артып қойғанда, не біреудің қабілетіне сай келмейтін жұмысты зорлағанда қолдануға болады. Мысалы, техникаға шорқақ адамға күрделі бағдарламаны бірден басқар деп талап ету — «сиырға ер жараспас» дегендей, орынсыз нәрсе. Мұндайда әркімнің бейімі мен мүмкіндігін ескерген жөн.