Шөлге шықсаң
шөл екенін біліп шық,
шөл тәңірі - сары атанға мініп шық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам алыс жолға, ауыр іске немесе қатерлі жағдайға шыққанда, соған лайық дайындалу керегін айтады. Тура мағынасында шөлге шыққан кісі шөлдің қиын екенін біліп, сусыздыққа төзетін көлікпен, яғни мықты түлікпен жолға шығуы керек. Астарлы мағынасы — кез келген істі жеңіл көрмей, алдын ала қамданып, жағдайға сай әрекет ету. Яғни қиындыққа дайын адам ғана жолда сүрінбейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шөл» — тек құмды дала емес, өмірдің тарлығы, қиын кезең, сынақ. «Шөл тәңірі» деген тіркес шөлге шыдас беретін, ең сенімді көлікті, күшті түлікті білдіреді. «Сары атан» — күшті, төзімді, алыс жолға жарайтын түйенің бейнесі. Бұл образдар қазақтың көшпелі өміріндегі тәжірибені көрсетеді: жолға шықсаң, жолдың ыңғайын да, қауіп-қатерін де ескер.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмысқа кірісерде, сапарға аттанарда, не маңызды жоба бастарда қолдануға болады. Мысалы, студент емтиханға дайындықты үстірт бастаса, соңында қиналады; ал алдын ала жоспар құрып, уақыт бөліп, дайындалса, мақсатына жетеді. Яғни «шөлге шықсаң» — жағдайды дұрыс бағалап, соған сай жабдықталып шық деген өнеге.
shól ekenin bilip shyq,
shól táńiri - sary atanǵa minip shyq.