Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жарлық, бұйрық не кесім іске аспай, орындалмаса, ол бай адамға да абырой әпермейді, қайта қорлық болады. Астарлы мағынасы — билік айтқан сөздің, жасалған шешімнің салмағы орындалуымен өлшенеді. Қауқарсыз, нәтижесіз бұйрықтың құны жоқ, сондықтан беделі бар адам да сөзін өткізе алмаса, қадірі кетеді.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «бай» сөзі тек дәулетті адамды емес, күші бар, ықпалы бар кісіні де білдіреді. «Жарлық» — билік, шешім, талап. «Өтпес» дегені — жүрмей қалған, іске аспаған деген ұғым. Яғни ықпалды адамның үкімі өтпесе, оның беделі мен салмағы әлсірейді. Мақал сөздің де, биліктің де нәтижемен бағаланатынын астарлайды.

Қазіргі өмірде

Қазіргі кезде бұл мақалды басшылық, ұйым жұмысы немесе мемлекеттік шешімдерге қатысты айтуға болады. Мысалы, мекеме басшысы жиі бұйрық беріп, бірақ оның орындалуын қадағаламаса, қызметкерлер де оны маңызды деп қабылдамайды. Сонда басшының беделі түсіп, «өтпес жарлық - байға қорлық» деген жағдай туады.