Өткелден өткенше қызынды алайын,
Өткен соң аузынды ұрайын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сақтық пен алдын ала ойлаудың мәнін білдіреді. Тура мағынасында: өткелден өтерде біреудің алдын орап, жағдайды пайдаланып қалуды ойлау, ал өткеннен кейін өкініп, ашуға міну дегендей астар бар. Астарлы мағынасында адам бір істі бастамай тұрып, оның салдарын, қатерін, мүмкіндігін түгел ойлауы керек. Уақыт өтіп кеткен соң айтылған сөз де, істелген әрекет те кеш болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Өткел» — өмірдегі қиын сәт, сын кезең, шешуші мезет. «Қызынды алу» — бір нәрсені ұтымды пайдалануға тырысу, қолайлы сәтті жібермеу. Ал «аузынды ұрайын» тіркесі — кешігіп келетін өкініш, ашу, бос әурешілік. Яғни мақал адамды істің басында ойлануға, әрекетті дер кезінде жасауға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді жоспарсыз қимылдап, кейін опық жейтін адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай жүріп, соңғы күні қиналса, оған «Өткелден өткенше... » деген ой сәйкес келеді: мәселені дер кезінде шешпесе, кейін өкіну ғана қалады.
Ótken soń aýzyndy uraıyn.