Өрең жетпесе, асылма,
Сөзің өтпесе, бас ұрма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өз шамасын білуге, орынсыз әрекеттен сақ болуға үйретеді. Егер бір іске өрең, яғни күш-қуатың, қабілетің, білімің жетпесе, оны зорлап істеудің қажеті жоқ. Сол сияқты сөзің өтпей, айтқаның қабылданбаса, біреуге жалынып-жалпақтап, ар-намысыңды таптама. Астарлы мағынасы — адам сабырлы, байыпты болып, өз мүмкіндігін дұрыс бағалауы керек. Әр нәрсенің өз реті, өз жолы бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «асылма» сөзі биікке ұмтылғандай, бірақ шамадан тыс тырысуды білдіреді. Ол — қолың жетпейтін іске жабыспа деген ишара. «Бас ұрма» тіркесі біреудің алдында орынсыз төмендеуді, қадір-қасиетті түсіруді меңзейді. Екі образ да адамды кішіпейіл, бірақ намысты болуға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал білім, жұмыс, қарым-қатынас мәселесінде өте орынды. Мысалы, адам өз білімі жетпейтін қызметке бірден ұмтылып, дайындықсыз тәуекел етсе, сәтсіздікке ұшырауы мүмкін. Сол кезде алдымен үйреніп, тәжірибе жинаған дұрыс. Бұл мақал өзіңді құрметтеуді де, шамаңды білуді де еске салады.
Sóziń ótpese, bas urma.