Нардың бақырғаны - ұят,
Арғымақтың жорғалағаны - ұят.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда қарама-қарсы ұғымдай көрінгенімен, астарында әр нәрсенің өз орны, өз мінезі бар деген ой жатыр. Нар — ірі, салмақты түйе, оның бақыруы табиғатына сай болғанмен, артық дауыстап, орынсыз мазасыздануы жараспайды. Арғымақ — жүйрік, сымбатты ат, оның жорғалуы да әсем қимыл болғанмен, жүйріктің негізгі қасиеті — шапшаңдық. Яғни, өз болмысына сай келмейтін, сән үшін жасалған әрекет ұят саналады. Адамға да осы өлшем қолданылады: әркім өз қадірін, орнын, мінезін біліп, орынсыз қылықтан сақтануы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы нар — салмақ, күш, байсалдылықтың бейнесі. Оның бақыруы — орынсыз, артық көрінетін іс. Арғымақ — сұлулық, серпін, мәрттік нышаны; жорға жүріс — жарасымды қимыл, бірақ бұл жерде ол да астарлы түрде «өз жөнімен жүрмеу» дегенді меңзейді. Халық осы екі жануар арқылы адам мінезіндегі шектен шығуды, жасандылықты әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам өзіне жараспайтын қылық жасаса, артық сән қуып, орынсыз сөйлеу не әрекет ету туралы айтылады. Мысалы, сабырлы, беделді қызметкердің жұрт алдында даурықпа сөз айтуы көпке ұнамаса, «өз орныңды біл» деген ескерту ретінде осы мақал қолданылады.
Arǵymaqtyń jorǵalaǵany - uıat.