Нәжісті доңыз, сүйекті ит жинайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: доңыз нәжіс маңында жүреді, ит болса сүйекке үйір келеді. Астарлы мағынасы: әркім өз табиғатына, өзіне лайық іске тартылады деген ой айтылады. Яғни жаманға жаны құмар адам жаман іске, пайдакүнем кісі өз мүддесіне ғана қызмет ететін әрекетке бейім болады. Мақал адам мінезін ашық сынап, нәпсіге ерген жанның ұсақ тірлікке құмар болатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы доңыз — кір-қоқысқа, былыққа жақын бейненің символы. Ал ит — сүйекке таласатын, жұғымсыз пайдадан дәмететін образ. Бұл екі бейне арқылы халық адам бойындағы төмен әдетті, іштарлықты, ұсақ есепті әжуалайды. Мақалдың күші де осында: жануарлар арқылы адам мінезін дәл көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ар-ұяттан безіп, тек өз пайдасын ойлайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір мекемеде бір қызметкер қоғамға пайдалы істі емес, тек сыйақысы бар жеңіл тапсырмаларды ғана таңдап, басқаларға кедергі келтірсе, жұрт оның мінезін осы мақалмен сипаттауы мүмкін. Бұл сөз адамды тазалыққа, намысқа, дұрыс таңдауға шақырады.