Мысық жоқта тышқан төбеге шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Мысық жоқ болса, тышқан қауіптен именбей, еркінсіп кетеді деген тура мағына береді. Астарлы мағынасы — бақылаушы, тыйым салушы, тәртіп ұстайтын адам жоқ кезде әлсіз не ұсақ ниетті кісілер орынсыз еркіндікке барып, өз білгенін істейді. Яғни тәртіп пен жауапкершілік әлсіресе, тәртіпсіздік күшейеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мысық» — қадағалау, сақтық, тәртіп иесі; «тышқан» — ұсақ пайда іздейтін, мүмкіндік туса тәртіптен шығатын адам бейнесі. «Төбеге шығады» деген тіркес еркінсіп кету, шектен шығу, көзге түсу дегенді білдіреді. Халық осы екі образ арқылы билік, тәрбие, бақылау барда ғана ортада тәртіп сақталатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал мектепте мұғалім жоқта шулап кететін оқушыларға, жұмыста басшы бақыламаса жауапкершілікті азайтатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жобаны жетекші күнде тексеріп тұрғанда бәрі уақытында орындалады, ал ол бір аптаға кетсе, кейбір қызметкерлер міндетін кейінге ысырып, тәртіп бұза бастайды. Сондықтан бұл мақал кез келген ортада бақылау мен тәртіптің маңызын ескертеді.