Малды жерден сұра,
Не аққан терден сұра.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы: малдың, ырыс-несібенің, байлықтың өзі жерден өсіп-өнбейді, оған адам еңбегі мен төгілген тер керек. Астарлы мағынасы: қандай дәулет, табыс, береке болса да, оның түбі — еңбек. Адам еңбексіз молшылыққа жетпейді; байлық та, игілік те маңдай тердің арқасында келеді. Бұл мақал жалқаулықты емес, әрекет пен табандылықты дәріптейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» — ырыс пен несібенің қайнар көзі, тіршілік беретін орта. Ал «аққан тер» — шаршау, тынымсыз еңбек, маңдай алды терлеу арқылы келген нәтиже. Екі образ бір-бірін толықтырып, малдың да, дәулеттің де табиғи түрде емес, адам еңбегімен табылатынын көрсетеді. Яғни жер өнім берсе де, оны игеретін — еңбекқор адам.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, фермер егін салып, мал бағып, күн-түн демей еңбек етсе ғана мол өнім алады. Сол сияқты қалада жұмыс істейтін адам да оқу, кәсіп, дағды арқылы табысқа жетеді. Қысқасы, «еңбек етсең — емерсің» деген ойды нақтылай түсетін мақал.
Ne aqqan terden sura.