Мал төлімен жарасты,
Жер гүлімен жарасты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал табиғаттағы және тіршіліктегі әр нәрсенің өзіне лайық сыңары, өзіне жарасымды орны болатынын білдіреді. Мал төлсіз, жер гүлсіз толық көрінбейтіні сияқты, адам өмірінде де үйлесім мен жарасым маңызды. Астарлы мағынасы — әрбір құбылыстың сәні мен мәні өз жұбымен, өз ырғағымен ашылады; тіршілік те сол жарасым арқылы көркем.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал төлі» — өмірдің жалғасы, береке мен өсімнің белгісі. Төлсіз мал жұтаң көрінгендей, ұрпақсыз, жалғастықсыз дүние де кемшін. «Жер гүлі» — жердің сәні, құты, көктемгі жаңару мен молшылықтың бейнесі. Гүлсіз жер сұрықсыз болса, гүлмен көмкерілген жер тіршіліктің көркін көрсетеді. Осы екі образ арқылы халық бәрі өз жұбымен жарасқанда ғана әлем әдемі болатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасылық, қоғамдық үйлесімді, табиғи тепе-теңдікті сипаттауда қолданылады. Мысалы, ауылда көктемде төлдеп жатқан мал мен жайқалған гүлді көрген адам: «Мал төлімен жарасты, жер гүлімен жарасты» деп, табиғаттың әсем үйлесімін айтып сүйсінеді. Сондай-ақ, адамдар арасындағы жарастық пен тәртіптің де өмірді әдемі ететінін еске салады.
Jer gúlimen jarasty.