Мал - баласы, жер - анасы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Мал - баласы, жер - анасы» деген мақал қазақтың мал шаруашылығына сүйенген өмір салтын танытады. Мұнда мал — адамның ырыс-несібесі, күнкөріс көзі, еңбекпен өсірілетін қымбат қазына ретінде айтылған. Ал жер — сол қазынаны баптап, тіршілік беріп тұрған анадай қасиетті ұғым. Яғни малдың өсіп-өнуі, жұрттың берекелі өмірі жердің құнарымен, күтімімен, кеңдігімен байланысты деген ой бар. Тура мағынасында бұл — малдың қорегі де, өрісі де жер екені. Астарлы мағынасында — адам өз несібесін, тіршілігін, байлығын туған жерден алады, сондықтан жерді құрметтеу керек.
Образдар мен теңеулер
Бұл мақалада «мал» сөзі тек төрт түлікті емес, тұрмыс тірегін, дәулетті білдіреді. «Баласы» деуі — малдың жерге тәуелді, жерден өнеді деген бейнелі ой. «Жер - анасы» деген тіркес жерді тіршілікті асырап-бағатын мейірімді анаға теңейді. Ана қалай баласын қоректендірсе, жер де адам мен малды солай асырайды.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал жерді күтіп-баптау, жайылымды дұрыс пайдалану, табиғатты қорғау қажет екенін еске салады. Мысалы, ауыл шаруашылығымен айналысатын адам жерін тоздырмай, егін айналымын сақтаса, малға шөп пен су жетіп, шаруасы берекелі болады.