Мал ашуы - жан ашуы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Мал ашуы - жан ашуы» деген мақалдың тура мағынасы — малдың ашығуы адамға ауыр тиеді, өйткені мал — қазақ тұрмысында күнкөрістің, ырыс-несібенің тірегі. Астарлы мағынасы — үйдегі малға дұрыс қарау, оны бағу, уақытында жем-шөп беру адамның тыныштығы мен берекесіне тікелей байланысты. Мал қиналса, иесі де қиналады; демек, тіршіліктегі жауапкершілік пен қамқорлықтың қадірі осы жерде көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, бүкіл дәулет, тіршілік көзі, еңбекпен келген несібе. Ал «жан» сөзі адамның өзіне, ішкі күйіне, мазасыздығына ишара етеді. Яғни малдың жағдайы жанның жай-күйімен тең қойылып, шаруашылық пен адам өмірінің ажырамас байланысы бейнеленген. Бұл образ қазақтың малға жай қарамай, оны отбасының бір ырысы санағанын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды кез келген күтім мен жауапкершілікке қатысты айтуға болады. Мысалы, шаруа қожалығының иесі қыс түспей жем-шөбін әзірлеп, малын дер кезінде суарып, бағып отырса, кейін шығын да азаяды, уайым да кемиді. Яғни алдын ала қамдану — берекенің бастауы.