Мал арыстанның аузында, түрікменнің түбінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: малдың бір бөлігі арыстанның аузында, ал бір бөлігі түрікменнің түбінде дегендей, малға мал қорасы мен иесі дұрыс ие бола алмаса, ол сыртқы қауіпке де, ішкі ысырапқа да ұшырайды. Астарлы мағынасы — мүлікке, ырысқа, байлыққа сақ болу керек, көздің қарашығындай күтіп, орнымен басқармасаң, ол оп-оңай жоғалады. Халық бұл сөз арқылы малдың қадірін білуді, ұқыптылық пен есептілікті үйретеді.
Образдар мен теңеулер
«Арыстанның аузы» — жауыздықтың, қауіп-қатердің, тартып алудың белгісі. «Түрікменнің түбі» — малдың шетке кетуі, бөтеннің қолына өтуі, немесе дұрыс бақыланбаған күйі сияқты ұғымды береді. Екі образ да малдың тағдыры иесінің қырағылығына байланысты екенін аңғартады. Яғни мал тек байлық емес, жауапкершілік екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тек малға емес, кез келген дүние-мүлікке, ақшаға, уақытқа, тіпті мүмкіндікке де қатысты айтылады. Мысалы, адам телефон, құжат, ақша сияқты заттарын қараусыз қалдырса, ұрланып не жоғалып кетуі мүмкін. Сонда үлкендер: «Сақ болмасаң, мал арыстанның аузында, түрікменнің түбінде» деп ескерту жасайды.