Қызды қырық кісі айттырады,
Бұйырған біреуі алады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қызға көптеген адам құда түсіп, сөз салғанымен, ақырында оны тек бір адам ғана алады. Астарлы мағынасы — өмірде бір нәрсеге көп адамның ниеті, таласы болғанымен, ақырғы шешім мен несібе біреуге ғана бұйырады. Яғни адам қанша ұмтылса да, бәрі бірдей орындала бермейді; бұйрық, тағдыр, сәті келу деген ұғымдар бар. Мақал сабыр сақтауға, қызғанышқа берілмеуге, әр істің өз уақыты мен иесі болатынын түсінуге үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қырық кісі» — көпшіліктің, таластың, қызығушылықтың бейнесі. «Айттырады» сөзі — құда түсу, ниет білдіру, дәмету мағынасын береді. Ал «бұйырған біреуі алады» тіркесі — тағдырдың, несібенің, жазмыштың шешуші екенін көрсетеді. Санның «қырық» болуы нақты есеп емес, көптік мәнді білдіретін көркем тәсіл.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тек үйлену мәселесіне емес, жалпы мүмкіндік пен таңдау жағдайына да айтылады. Мысалы, бір жұмыс орнына көп адам үміткер болса, соның ішінен тек біреуі ғана қабылданады. Сондай сәтте адамдар: «Бұйырғаны болады» деп сабыр етеді.
Buıyrǵan bireýi alady.