Күшік өсіп, ит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: күшік өсе келе итке айналады, ал сірке де өссе, бит болады. Астарлы мағынасы — жаратылысы мен бағыты бөлек нәрсе қалай өзгерсе де, түпкі болмысы сол күйінде қалады. Яғни жаманнан жақсыны, не жаман әдеттен биік мінезді күту қиын. Адамға қатысты айтқанда, кімнің қандай ортадан шыққаны, қандай мінезге бейім екені ісінен танылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күшік» — әлсіз, бірақ табиғаты бар тіршілік иесі, «ит» — өскен, қалыптасқан қалпы. Ал «сірке» мен «бит» — халық тілінде ұсақ, жиіркенішті, зиянды нәрсенің бейнесі. Осы арқылы мақал жақсы мен жаманды салыстырып, сыртқы өсу ішкі сапаны міндетті түрде өзгертпейтінін аңғартады. Теңеу адамның мінезі, тәрбиесі мен болмысы уақыт өте айқындала түсетінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам мінезі мен тәрбиесіне баға бергенде қолданылады. Мысалы, біреу бала күнінен жалқау, өтірікке жақын болып өссе, кейін есейгенде де сол әдеттен арыла алмауы мүмкін. Сондайда үлкендер: «Күшік өсіп, ит болады» деп, адамның түп мінезі өзгермесе, сыртқы өсуі ғана жеткіліксіз екенін ескертеді.
Sirke ósip, bıt bolady.