Күңге қамқа тон жапсаң да ханым болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: күңге қанша әдемі, қымбат қамқа тон жапсаң да, ол ханымға айналмайды. Астарлы мағынасы: адамның шын болмысы сыртқы сәнмен, жасанды мәртебемен өзгермейді. Тегі, тәрбиесі, мінезі, ішкі мәдениеті болмаса, сыртқы көрініс оны биік адам етіп көрсетпейді. Халық бұл сөз арқылы жалған жылтыраққа сенбеуді, адамның қадірін оның ісі мен мінезіне қарап бағалауды ескерткен.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күң» — төмен қызметтегі адам емес, ең алдымен әлеуметтік орны төмен, беделі қалыптаспаған бейне. «Қамқа тон» — байлықтың, салтанаттың, сыртқы әшекейдің символы. Ал «ханым» — тектілік, мәртебе, парасат белгісі. Яғни тон кию арқылы ханым болу мүмкін емес; киім адамды уақытша ғана әсем көрсетеді, бірақ ішкі қасиетті алмастырмайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мансап, киім, атақ немесе әлеуметтік желідегі жылтыр бейне адамның шынайы деңгейін толық аша алмайтынын айту үшін қолданылады. Мысалы, біреу қымбат киініп, өзін өте мәдениетті көрсеткенімен, адамдарға дөрекі сөйлесе, оның сыртқы сәні ішкі кемшілігін жасыра алмайды. Сондықтан мақал адамның ішкі тәрбиесі бәрінен маңызды екенін ұқтырады.