Құлан ату менің не теңім, киік атпай,
Киік ату менің не теңім, үйде жатпай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — аңшының құлан не киік ататындай қуаты, ерлігі, мүмкіндігі бола тұра, үйде бос жатпай, сыртқа шығып әрекет етуі керек деген ой. Астарлы мағынасы — адам қолындағы қабілет пен күшті тек босқа жоғалтпай, іске жаратуы тиіс. Яғни, үлкен мақсатқа лайық адам ұсақ нәрсемен шектелмей, еңбек қылып, қимылдап, талабын танытуы қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы құлан мен киік — қазақ ұғымында түз тағысы, алысқа шабатын, епті де жүйрік аңдардың бейнесі. Оларды ату — тек мергендік емес, батылдық пен шеберліктің белгісі. Ал «үйде жату» — жалқаулықты, әрекетсіздікті, іске аспаған күшті білдіреді. Мақал екі қарама-қарсы күйді салыстырады: бір жағы — ер жігіттің қайраты, екінші жағы — бос отырыс.
Қазіргі өмірде
Қазіргі күні бұл мақал білім, жұмыс, спорт сияқты салаларда өз мүмкіндігін пайдалануға шақырады. Мысалы, жақсы бағдарламалау қабілеті бар студент үйде бос уақыт өткізіп жүрмей, жобалар жасап, жарыстарға қатысып, тәжірибе жинаса, сол мақалдың мәнін орындайды. Яғни, қабілет бар жерде әрекет те болуы керек.
Kıik atý meniń ne teńim, úıde jatpaı.