Көзі жаманның сөзі жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен мінезі оның сөзінен көрінетінін айтады. Көзі жаман дегені — көңілі қара, ниеті теріс, қызғаншақ не арам адам. Ондай адамның сөзі де көбіне ауыр, уытты, реніш тудыратын болады. Яғни адамның жан дүниесі таза болмаса, тілінен де соның белгісі байқалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз» тура мағынада көзді емес, адамның ішкі пиғылын, жанардағы ниетті меңзейді. Қазақ танымында көз — көңілдің айнасы. Сондықтан «көзі жаман» тіркесі адам бойындағы теріс қасиеттерді бейнелейді. Ал «сөзі жаман» — сол жаман пиғылдың тіл арқылы сыртқа шығуы. Мақал қысқа болса да, адамның сыртқы сөзі мен ішкі болмысы тығыз байланысты екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста не күнделікті қарым-қатынаста адамның сөзінен оның ниетін байқауға болады. Мысалы, біреу үнемі өзгелерді кемсітіп, сынап, өсек айтса, жұрт оның мінезі де жақсы еместігін түсінеді. Сондықтан бұл мақал адамды алдымен ішкі ойын түзеп, сөзін де тәрбиелі айтуға шақырады.