Қорқау қасқырға жем болғанша,
Арыстанға жем бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: әлсіз, қорқақ қасқырға жем болғаннан гөрі, күшті арыстанға жем болу жақсы деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы: адам өмірде өзінен төмен, әлсіз, пайдасыз кісіге емес, беделді, қайратты, батыл адамға қарсы тұра алса, ар-намысын жоғары ұстайды. Яғни қорлық көріп, езілгенше, бір мәрте болса да абыроймен әрекет еткен дұрыс деген түйін айтылады. Мұнда қорқақтық пен жағымпаздық жаман, ал батылдық пен намыс қымбат деп көрсетіледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "қорқау қасқыр" — күшті көрінгенімен, жүрегі әлсіз, мінезі төмен, опасыз адамға ишара. Ал "арыстан" — айбарлы, қайсар, намысты тұлғаның бейнесі. Қасқыр мен арыстанды салыстыру арқылы халық әлсіз езгі мен ашық күрестің айырмасын көрсетеді. Яғни қорлыққа көніп, үнсіз жаншылғаннан гөрі, салмақты қарсыласқа бетпе-бет келу артық деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал өз құқығын қорғай білетін, бірақ жағымсыз ортаға ермейтін адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста біреу әлсіз қызметкерді басынып жүрсе, сол адам заңды жолмен бастыққа шағымданып, өз намысын қорғауы керек. Сонда ол қорлыққа көне бермей, батыл шешім қабылдаған болады.
Arystanǵa jem bol.