Қорқақ қонған жерінен де қорқады,
Батыр жауын жеңгенше жортады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі қасиетті салыстырады: қорқақ пен батырды. Тура мағынасында, қорқақ адам бір жерге орнықса да, тыныштық таппай, бәрінен қауіп күтеді; ал батыр адам жауын жеңбейінше тоқтамай, алға ұмтылады. Астарлы мағынасы — қорқақтық адамды әлсіретіп, сенімсіздікке жетелейді, ал ерлік пен қайсарлық қиындықтан тайсалмай, мақсатқа жеткізеді. Мұнда басты ой — қорқу емес, әрекет пен табандылық жеңіске бастайды.
Образдар мен теңеулер
«Қонған жерінен де қорқады» деген тіркес қорқақтың ішкі үрейін, өзіне сенімсіздігін бейнелейді. Ол сыртқы қауіп жоқ болса да, көңілі алаң күйде жүретін адамды көрсетеді. «Батыр жауын жеңгенше жортады» дегенде батырдың жортуы — тоқтаусыз қимыл, ізденіс, шабуылға дайын сергектік белгісі. Жау — өмірдегі кедергі, қиындық, қарсылас ұғымын береді. Батыр бейнесі мұнда қайрат, жігер, намыс символы ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу, жұмыс, спорт сияқты кез келген салада жиі қолданылады. Мысалы, емтиханнан қатты қорқатын студент үнемі күмәнданып, өз күшіне сенбесе, нәтижесі де төмен болады; ал дайындалған, сенімді студент соңына дейін тырысып, мақсатына жетеді. Сондықтан мақал адамды үрейге емес, әрекетке, батылдыққа шақырады.
Batyr jaýyn jeńgenshe jortady.