Көлдің құты кетсе,
Көкқұтан бір жыл бұрын кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал табиғаттағы тепе-теңдік бұзылса, ондағы тіршілік иелері де алдымен сезіп, ерте қимылдайтынын білдіреді. Тура мағынасында көлдің нәрі, суы, берекесі кетсе, көкқұтандай құс ол жерден қорек таппай, басқа жаққа көшеді. Астарлы мағынасында бір ортада береке, тірек, жағдай нашарласа, соның алдын ала сезген зерек жан немесе тәжірибелі адам ең бірінші болып өзгерісті байқап, амал жасайды. Яғни, құт кеткен жердің сәні де, мәні де азаяды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көл» — ырыс пен тіршіліктің, молшылықтың бейнесі. «Құт» — береке, мол несібе, жақсы жағдай деген ұғым. Ал «көкқұтан» — сезгіш, сақ құс ретінде алынған. Ол көлдің күйі бұзылғанын бір жыл бұрын-ақ сезіп, ертерек кетеді деген ой арқылы халық өмірдегі өзгерісті аңғару, алдын алу керек екенін жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал ұйымдағы, отбасындағы не ел ішіндегі жағдай нашарлай бастағанда, оны ең алдымен сезетін адамдар болатынын аңғартады. Мысалы, кәсіпорында тәртіп бұзылып, жағдай төмендесе, тәжірибелі мамандар жұмыс орнын дер кезінде ауыстырып, тәуекелден сақтанады.
Kókqutan bir jyl buryn ketedi.