Қолда өскен бұзау бұқа болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қолда өскен бұзау бұқа болмас деген мақалдың тура мағынасы — қолдан бағып, тым әлпештеп өсірілген бұзау табиғаттағыдай шынығып, ірі қараның күштісі бола алмайды. Астарлы мағынасы — шектен тыс еркелету, ыңғайға жығу, қиындық көрмей өсу адамды да қайратсыз, босаң етіп тәрбиелеуі мүмкін. Сондықтан балаға немесе жас адамға жауапкершілік, еңбек, тәртіп керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бұзау» — әлі жетілмеген, тәжірибесі аз жас ұрпақтың бейнесі. Ал «бұқа» — күшті, қайсар, салмақты, толық қалыптасқан адамды меңзейді. «Қолда өсу» — табиғи ортадан тыс, бәрі дайын күйде берілу, артық қамқорлық пен еркелету. Мақал осы образдар арқылы тәрбиенің қатты да, босаң да болмауы керек екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді көбіне баланы шамадан тыс қорғаштағанда айтады. Мысалы, ата-ана баласының барлық ісін өзі істеп, жауапкершілік жүктемесе, ол кейін өз бетінше шешім қабылдауға қиналады. Сондықтан үйде де, мектепте де балаға еңбек етуге, қателесіп үйренуге, өз ісіне өзі жауап беруге мүмкіндік берген дұрыс.