Кісі бергені кісіге ырыс болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің берген дүниесі екінші адамға мәңгілік ырыс, тұрақты құт бола алмайды. Астарлы мағынасы: өз еңбегіңмен таппаған, өзіңнің маңдай теріңмен келмеген несібе ұзаққа бармайды, адамға шын береке әкелмейді. Басқа кісінің сыйы, көмегі немесе берген малы уақытша пайда тигізуі мүмкін, бірақ ол адамның өз тірлігі мен жауапкершілігін алмастырмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кісі бергені» — басқа адамның тартуы, көмегі, дайын несібесі. Ал «ырыс» — береке, құт, тоқшылық. Халық «ырысты» тек қолдағы затпен емес, адал еңбекпен, ақылмен, ынтамен байланыстырған. Сондықтан мақал дайын дүниеге сүйеніп, жалқаулыққа салынуды құптамайды. Берілген зат ырысқа айналу үшін оны өз еңбегіңмен ұқсатып, көбейтіп, қадірлей білу керек деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің көмегіне ғана сеніп, өз күшін жұмсамай жүрген адамға қатысты айтылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, досының жауабына сүйенсе, ол білім де, береке де болмайды. Яғни шын нәтиже мен тұрақты табыс — жеке еңбектің жемісі.