Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ауыз кімде болса, сөйлейтін сөз де соныкі. Астарлы мағынасы — билік, мүмкіндік, жауапкершілік те, соларға сай сөз айту құқығы да иесіне байланысты. Яғни бір істің иесі болған адам оның салмағын да көтереді, шешімін де өзі айтады. Сонымен бірге бұл мақал әр адамның өз орнын білуге, орынсыз дауға араласпауға, істі иесіне қалдыруға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «киіз» — тіршілікке қажет дүние, шаруаның, еңбектің белгісі. «Білек» — күш, әрекет, іске араласу, жауапкершілік. «Ауыз» — сөйлеу, пікір айту, билік жүргізу нышаны. Киіз бен білек бір-бірімен, ауыз бен сөз бір-бірімен сәйкестендіріліп, меншік пен өкілеттің ажырамас екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір ұйымдағы немесе отбасындағы шешім иесін білдіру үшін қолданылады. Мысалы, егер жобаның қаржысын бір адам басқарса, сол жоба туралы негізгі шешімді де сол адам қабылдайды. Бұл мақал әр істің жауапкершілігі барын еске салады.
Aýyz kimdiki bolsa, sóz soniki.