Қиядағыны қыран ғана көреді,
Ұядағыны жылан ғана көреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қыран биік қиядан өте алыс жерді шолып көреді, ал ұядағыны жылан сияқты жасырын, жер бауырлап жүретін жау ғана байқайды. Астарлы мағынасы: алысты болжайтын, көкірек көзі ояу адам үлкен істі, болашақ қауіп пен мүмкіндікті ерте аңғарады. Ал үй ішіндегі, ортадағы жасырын кемшілікті, қулық пен өсекті әдетте жағымсыз ниетті адам ғана іздеп табады. Яғни, әркімнің көзі мен танымы өз болмысына сай.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы қыран — биіктік, кең ой, сергек ақылдың белгісі. Ол жоғарыдан бәрін шолып, алысқа көз тігетін көреген адамды бейнелейді. Қия — қол жетуі қиын, биік мақсат пен терең пайымның ишарасы. Ал жылан — жасырындық, сақтықпен аңду, пиғылы тар адамды меңзейді. Ұядағы сөз тіркесі — ең жақын орта, отбасы, ішкі сыр, құпия дегенді білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де маңызды: үлкен жоспар құрарда тек көзге көрінген нәрсеге емес, алдағы салдарға да қарау керек. Мысалы, кәсіп ашқан адам нарықтың қазіргі жағдайын ғана емес, болашақ сұранысты да есептесе, ол «қырандай» көрегендік танытады. Ал біреудің жеке өміріндегі ұсақ кемшілікті аңдып, соны сөз қылатындар «жылан» бейнесімен астасады.
Uıadaǵyny jylan ǵana kóredi.