Кедейліктен кісі өлмейді,
Қиналады жан шіркін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кедейлік адамның өмірін бірден тоқтатпайтынын, бірақ жанға ауыр салмақ түсіретінін білдіреді. Тура мағынасында кедей адам тіршілік етеді, өлмейді; алайда таршылық, жоқшылық, мұқтаждық оны қатты қинайды. Астарлы мағынасы — материалдық қиындық адамды әлсіреткенімен, ең бастысы сабыр сақтап, еңбектеніп, тығырықтан шығу керек деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «кісі өлмейді» деген сөз — кедейліктің өмірдің соңы емес екенін көрсететін образ. Ал «жан шіркін» тіркесі адамның ішкі күйін, жүрекке түскен салмақты, мұң мен күйзелісті бейнелейді. Яғни жоқшылық денені емес, ең алдымен жанды қинайтынын дәл береді. Мұнда халықтың өмірді терең түсінгені, ауыр тұрмысты да сабырмен қабылдауға шақырғаны көрінеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі кезде табысы аз, шығыны көп кезде жиі айтылады. Мысалы, студент стипендиясы аз болып, бір айға жетпей қалса, үлкендер: «Кедейліктен кісі өлмейді, қиналады жан шіркін» деп, уақытша қиындыққа төзімді болуға үндейді. Мұндайда адам үмітін үзбей, оқуын, еңбегін жалғастыруы керек деген мағына беріледі.
Qınalady jan shirkin.