Кедейдің ауы жүрмес,
Ауы жүрсе, дауы жүрмес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кедей адамның тұрмысы ауыр болса, оның тіршілігі де, жан тыныштығы да оңай болмайтынын білдіреді. Мұндағы тура мағына — малы, дүниесі, күнкөрісі аз адамның шаруасы ілгері баспайды. Астарлы мағынасы — жоқшылық адамды қажытып, өмірін тарылтады; кедейлік тек материалдық қиындық қана емес, көп жағдайда уайым, бейнет, дау-дамаймен де қабаттасады.
Образдар мен теңеулер
«Ау» сөзі бұл жерде ауыспалы мағынада алынған: адамның өмір салмағы, тіршілік жүгi, шаруасының күйі дегенді аңғартады. «Жүрмес» дегені — ілгерілемеу, оңалмау, тіршіліктің тоқырауы. Ал «дау жүрмес» тіркесі кедей адам бейбіт күннің өзін тыныш өткізе алмай, үй ішіндегі, тұрмыс ішіндегі талас-тартысқа жиі ұрынатынын меңзейді. Яғни мақал кедейліктің ауыр салмағын өте ықшам, бірақ өткір бейнемен көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қаржы тапшылығы адамның жоспарына, көңіл күйіне, отбасылық жағдайына қатты әсер ететінін ескерту үшін айтылады. Мысалы, айлығы жетпей жүрген адам несие, жалдау ақысы, күнделікті шығыннан қиналып, үй ішінде ұрыс-керіс көбейіп кетуі мүмкін. Сондықтан мақал адамдарды еңбекке, үнемшілдікке және тұрмысты түзетуге үндейді.
Aýy júrse, daýy júrmes.