Кедейде лебіз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Кедейде лебіз болмас» деген мақал тура мағынасында тұрмысы төмен, жағдайы қиын адамның сөзі өтімді болмайтынын білдіреді. Астарлы мағынасы одан кеңірек: байлығы, беделі, тірегі жоқ кісі кейде өз ойын ашық айта алмайды, сөзіне құлақ асатын адам аз болады. Бұл мақал қоғамдағы теңсіздікті, мал-мүлік пен ықпалдың сөзге де әсер ететінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «лебіз» — жай сөз емес, салмақты пікір, уәж, беделді үн. Ал «кедей» сөзі тек ақшасыз адамды ғана емес, қорғансыз, әлсіз, қолдаусыз жанды да меңзейді. Сондықтан мақал сөздің құны кейде адамның жағдайына, ортасына, қадіріне байланысты бағаланатынын бейнелейді. Бұл жерде кедейдің сөзі жоқ дегеннен гөрі, оның сөзі еленбей қалуы мүмкін деген ой басым.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кейде қарапайым адамның пікірі ескерусіз қалып, беделді адамның сөзі басым түсетін жағдайларда айтылады. Мысалы, ауыл жиналысында тәжірибелі, бірақ атағы жоқ еңбеккердің ұсынысын жұрт тыңдамай, ал лауазымды адамның әлсіз пікіріне көбірек мән берсе, осы мақал еске түседі. Дегенмен, бүгінгі түсінікте әр адамның сөзіне әділ қарау қажет екенін де ұғындырады.