Қасыңдағы күйеуден,
Қарғылаған тазы артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай парадокс сияқты көрінгенімен, оның астарында адам өз жанындағы кісінің қадірін білмесе, тіпті біреудің жаман да болса қымбат көрінетінін ишаралайды. Яғни, қолдағы бардың бағасын түсінбеу, өз қасыңдағы адамды менсінбеу, одан гөрі бөтеннің болмашы пайдасын артық көру — дұрыс емес мінез. Мұнда «күйеу» — отбасы ішіндегі ең жақын адамның бірі, ал «қарғылаған тазы» — еш пайдасы жоқ, қусырып қашқан, қадірсіз нәрсенің бейнесі. Мақал адамға жақын жандағы жақсы қасиетті көре білуді ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Қасыңдағы күйеу» — өмірдегі нақты, жанында жүрген, жауапкершілігі бар адамды білдіреді. Ал «қарғылаған тазы» — қашып бара жатқан, қолға түспейтін, пайдасыз нәрсенің символы. Тазы қазақ ұғымында жүйрік аңшы ит болғанымен, мұнда «қарғылаған» сөзі оның тентек, берекесіз күйін аңғартады. Демек, мақал жақсы мен жаманды салыстырып, адам бағасын сыртқы көрініспен емес, шынайы қадірімен өлшеу керегін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адам өзіне жақын адамның еңбегін, қамқорлығын байқамай, сырттағыны артық көргенде қолдануға болады. Мысалы, бір қыз өзіне сенімді, тұрақты жігітті менсінбей, әлеуметтік желідегі бос мақтауға қызығып кетсе, үлкендер: «Қасыңдағы күйеуден, қарғылаған тазы артық» деп ескертуі мүмкін.
Qarǵylaǵan tazy artyq.