Қасқыр айдағанға көнбес,
Шошқа байлағанға көнбес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырды айдап бағындыру қиын, шошқаны байлап ұстау да оңай емес. Астарлы мағынасы: кейбір мінезі қатаң, еркіндікті қалайтын не бағынуға көнбейтін адамды тек күшпен, бұйрықпен жөнге салу мүмкін емес. Мұндай жанға ақыл, сабыр, дұрыс тәрбие және орнымен айтылған сөз керек.
Образдар мен теңеулер
Қасқыр — жуасымайтын, өз бетінше жүретін, қауіпті мінездің бейнесі. Шошқа — байлап ұстауға қиын, ары тартсаң бері тартатын, икемсіздік пен көнбеушілікті білдіретін образ. Халық бұл екі жануарды мысалға алып, адам бойындағы қиқарлықты, қырсықтықты және тәртіпке мойынсұнбауды нақты суреттеген. Сондықтан мақал тікелей мал туралы емес, мінезді адамды түсіндіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәртібі қиын, айтқанға көнбейтін адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыс орнында бір қызметкер ешқандай ережені қабылдамай, үнемі өз бетінше әрекет етсе, әріптестері: «Оны күшпен емес, түсіндіріп, сабырмен үйрету керек, қасқыр айдағанға көнбес, шошқа байлағанға көнбес» деп айтуы мүмкін. Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста қатты қысымнан гөрі ақылды тәсілдің тиімді екенін ескертеді.
Shoshqa baılaǵanǵa kónbes.