Қарызың болса, малым бар деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қарыз адамды сақ болуға, артық мақтанбауға шақырады. Тура мағынасы: қолыңда малың, дүниең бар сияқты көрінсе де, егер қарызың өтелмесе, ол байлық толық өзіңдікі емес. Астарлы мағынасы: адам өз жағдайын шектен тыс көтермелемей, алдымен берешегін өтеуі керек. Қарыз — жауапкершілік, ал оны елемеу — ұят пен сенімнен айырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «малым бар» сөзі байлықтың, дәулеттің белгісі ретінде алынған. Қазақ ұғымында мал — тіршіліктің, ырыстың, мүмкіндіктің өлшемі. Бірақ бұл жерде малдың көптігі емес, қарыздың салмағы басым қойылады. Яғни сыртқы дәулет адамның шынайы жағдайын толық көрсетпейді. Малға сүйеніп көкірек керу — қате, өйткені берешек оның қадірін түсіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл сөз несие, қарыз, бөліп төлеу сияқты жағдайларда өте орынды айтылады. Мысалы, бір адам жаңа телефон алып, өзін бай сезініп мақтанса, бірақ банктегі несие төлемі кешіксе, оның сөзі шындыққа сай келмейді. Сондықтан бұл мақал адамды қаржыны ұқыпты ұстауға, қарызды дер кезінде жабуға үндейді.