Қарны ашқан кәрі дауын даулайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қарны аш адам аштықтың азабынан ойы бұзылып, ұсақ-түйекке де ашуланғыш келеді. Мақал тура мағынасында: аш адам өз жағдайын ұмытып, бұрынғы ренішін, өкпе-дауларын қайта қозғайды. Астарлы мағынасы: мұқтаждық, таршылық пен ашу адамның сабырын азайтып, оны орынсыз сөзге, дау-дамайға итермелейді. Яғни тоқ адамның ойы тыныш болса, аш адамның мінезі де, пікірі де ширығып кетуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарны ашқан» сөзі тек тамақсыз қалуды емес, жалпы тапшылық пен күйзелісті білдіреді. Ал «кәрі дауын даулайды» дегені — бұрыннан бар, бітіп кеткен ескі өкпе-ренішті қайта көтеру. «Дауды даулау» тіркесі адамның ашу үстінде тоқтамай, ескі сөзге жармасатынын бейнелейді. Осы арқылы халық аштық пен ашу адамның мінезін ауырлатып, ескі мәселелерді үлкейтетінін астарлап көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал үйдегі, жұмыстағы немесе көшедегі кикілжіңнің кейде адамның шаршауы мен аштығынан шығатынын аңғартады. Мысалы, күні бойы тамақ ішпей жүрген қызметкер кешке болмашы ескертуді де ренішке айналдырып, әріптесімен сөзге келіп қалуы мүмкін. Сондықтан дауласардан бұрын адамның халін, қажуын, аштығын ескерген дұрыс.