Қарға қарқылдаса, қысты шақырады,
Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қарғаның қарқылдауы мен қаздың қаңқылдауы арқылы жылдың мезгілін аңғарту. Астарлы мағынасы — әр құстың өз табиғатына сай үні бар, сол үн арқылы адам табиғаттағы өзгерісті, мезгілдің ауысуын байқайды. Халық осы арқылы табиғатты бақылап, әр дыбыстың да бір белгі, бір хабар екенін түсіндірген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы қарға — күздің соңы мен қыстың жақындауын елестететін бейне, ал қаз — көктем мен жаздың белгісі. «Қарқылдау» мен «қаңқылдау» жай ғана дыбыс емес, табиғат тынысының көрінісі ретінде алынған. Қазақ танымында құстың үні мен қимылы ауа райының, маусымның өзгерісін сездіретін ишара саналған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табиғатты бақылаудың, белгіге зер салудың маңызын еске салады. Мысалы, ауылда құстардың қоныс аударуын көрген адам қыстың ұзақ болатынын, не көктемнің жақындағанын аңғарады. Сондай-ақ, ол «әр нәрсенің өз белгісі бар, байқай білсең, көп нәрсе түсінесің» деген ойды да жеткізеді.
Qaz qańqyldasa, jazdy shaqyrady.