Қаралығы күйедей,
Қараулығы түйедей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқы түрі мен ішкі күйі бірдей емес адамды мысқылдап айтады. «Қаралығы күйедей» дегені — түрі қап-қара, өңі қатты, тұрпаты жұпыны адамды меңзейді. Ал «Қараулығы түйедей» дегені — қара күшке, тұрпайылыққа, дөрекі мінезге ұқсатып айтылған. Яғни, адамда тек сыртқы қаралық емес, ішкі өрескелдік, ауыр мінез де бар деген астар сезіледі. Мұнда халық адамның сырт пішініне қарап қана бағаламай, мінезіне де назар аударуды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Күйе — қарайып, күйелеш болып көрінетін зат, сондықтан ол түс пен өңнің қап-қаралығын бейнелейді. Түйе — ірі, зор, ауыр мал; сол арқылы адамның кесек, ірі, кейде ебедейсіз, қырсық мінезі салыстырылады. Екі образ да бір адамның сипатын күшейтіп, күлкілі әрі мысқылды реңк береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне тұрпайы сөйлейтін, өзін ұстай алмайтын, сырт келбеті де, мінезі де жұпыны адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу киімі ұқыпсыз болып қана қоймай, өзгеге дөрекі сөйлесе, жұрт оның мінезін осылайша мысқылмен сипаттауы мүмкін. Бұл сөздің астарында әдеп пен сыпайылықтың қадірін ұқтыру жатыр.
Qaraýlyǵy túıedeı.