Қарағайда қырық бұтақ,
Біреуі ғана қамшыға сап.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қарағайдың көп бұтағы болғанымен, соның ішіндегі бір ғана бұтақ қамшының сапына жарайды. Астарлы мағынасы: көптің ішінен сапалысы, жарайтыны, іске асатыны ғана бағаланады. Яғни адам да, зат та көп болғанымен, бәрі бірдей кәдеге жарамайды. Халық бұл сөз арқылы таңдауға ұқыптылық керек екенін, сапа саннан жоғары тұратынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Қарағай — мықтылық пен биіктіктің белгісі. Бірақ оның қырық бұтағының бәрі бірдей емес, тек біреуі ғана «қамшыға сап» бола алады. Мұндағы қамшының сапы — күнделікті тіршілікте қажет, қолайлы, мықты бөлшек. Демек, образ арқылы табиғаттағы көптік пен адамның ішіндегі іріктеуді салыстырады. Бұл теңеу «көптің бәрі құнды емес, жарамдысын тап» деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал маман, дос, не тауар таңдағанда жиі еске түседі. Мысалы, жұмысқа жүздеген түйіндеме келсе де, олардың ішінен тәжірибесі мен мінезі сай бір-екі адам ғана алынады. Яғни сыртқы көптікке емес, нақты жарамдылық пен сапаға мән беру керек.
Bireýi ǵana qamshyǵa sap.