Қақты жердің қадірін құлан білер,
Орман-тоғай қадірін бұлан білер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің қадірі оны жақсы білетін, соған мұқтаж не соны мекендейтін жанға анық көрінетінін айтады. Қақты жердің құны мен шөлейттің ауырлығын құлан біледі, ал орман-тоғайдың шырайын бұлан біледі. Яғни, адам да өзіне таныс орта мен жағдайдың бағасын терең түсінеді. Астарлы мағынасы — кез келген нәрсенің қадірін сол нәрсенің ішінде жүрген, соның пайдасы мен қиындығын көрген адам ғана толық сезеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы құлан мен бұлан — табиғаттың әр бөлігіне бейімделген жануарлар. Құлан қақты, қуаң жерді жақсы таниды, өйткені оның тіршілігі сол ортаға жақын. Бұлан орман-тоғайды мекендейтіндіктен, оның сәні мен молшылығын біледі. Бұл бейнелер арқылы халық табиғат пен тіршіліктің өзара байланысын әдемі көрсеткен. Образдар өте нақты: әр тіршілік иесі өз ортасының қадірін жақсырақ ұғынады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өзекті. Мысалы, ауылда өскен адам жайлы кең даланың, таза ауаның, қарапайым тіршіліктің бағасын жақсы біледі, ал қалада өскен жан қала қарбаласының қиындығы мен ыңғайын тереңірек түсінеді. Сол сияқты, бір саланың маманы ғана оның шынайы құнын сезеді. Сондықтан мақал адамды өз ортасын, еңбекті, табиғатты қадірлеуге шақырады.
Orman-toǵaı qadirin bulan biler.