Қабаған ит қайыр байлайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қабаған, яғни адамға шабатын иттің мойнына қайыр, шынжыр тағып байлау керек деген ой. Астарлы мағынасы — мінезі қатал, ашулы, жуасымайтын, біреуге зияны тиетін адамды не құбылысты алдын ала тежеп, бақылауда ұстау қажет. Халық мұнда «қауіпті нәрсе еркін жүрмесін» деген сақтық пен жауапкершілікті меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қабаған ит» — тек ит емес, қырына жүргенге зиян келтіретін мінездің, ашудың, тіпті бүлік пен тәртіпсіздіктің бейнесі. Ал «қайыр байлау» — тізгін салу, шектеу қою, тәртіпке көндіру дегенді білдіреді. Яғни мақал қатаңдықты емес, қауіптің алдын алуды, ашу мен зиянды дер кезінде тоқтатуды ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдар арасындағы қарым-қатынаста да қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында үнемі жанжал шығарып, әріптестеріне тиісіп жүретін қызметкерге басшылық алдын ала ескерту жасап, нақты тәртіп орнатса, осы мақалдың мәні көрінеді. Яғни зиянды әдетті немесе қауіпті мінезді уақытында тежемесе, кейін оның салдары ауыр болуы мүмкін.