Ит жатқан жерде сүйек қалмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ит жатқан жерде сүйек жатса, ол міндетті түрде жоғалып кетеді, себебі ит оны іліп әкетеді немесе кеміріп тастайды. Астарлы мағынасы — бір іске, бір ортаға өз пайдасын көздеп келген адам болса, артында олжа да, қалдық та қалмайды; бар пайдалыны өзі алып қояды. Сондай-ақ бұл мақал қанағатсыз, ашкөз, қолы жеткенді жібермейтін адам туралы ескерту ретінде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — тек жануар емес, ашкөздік пен тойымсыздықтың бейнесі. «Сүйек» — қалдық, пайда, қолдағы бар несібе. «Ит жатқан жер» деген тіркес біреудің бақылауындағы, меншігіндей ұстап отырған орта дегенді аңғартады. Яғни пайдаға жақын жүрген адам олжаны өзіне бұрып алады деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал бір жобада тек өз пайдасын ойлайтын, басқаларға үлес қалдырмайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір жұмыста бір адам бүкіл сыйақыны, бонус пен мақтауды өз атына жазып алса, өзгелер: «Ит жатқан жерде сүйек қалмас» деп айтуы мүмкін. Бұл сөз адамды ашкөздікке салынбай, бөлісе білуге шақырады.