Ит - ырыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ит - ырыс» деген мақалдың тура мағынасы — иттің үйде болуы, оның қарау, үріп белгі беру, күзету сияқты пайдасы бар деген сөз. Астарлы мағынасы — әр үйде, әр тіршілікте өз несібесі мен берекесін сақтайтын тірек болады; кейде сол береке күтіммен, қорғанышпен, адалдықпен келеді. Ит халық түсінігінде үйдің күзетшісі, сенімді серік ретінде бағаланған. Сондықтан бұл мақал итті тек жануар ретінде емес, үйге құт әкелетін пайдалы тіршілік иесі ретінде танытады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» образы — сақтық, күзет, адалдық пен серіктестіктің символы. «Ырыс» сөзі — береке, құт, несібе дегенді білдіреді. Яғни иттің өзі ырыс әкелетіндей, үйді бөтеннен қорып, малды аман сақтап, адамға пайда тигізеді деген ой бар. Мұнда бейнелі түрде қарапайым нәрсенің де қадірі зор екені көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал үй жануарын бағалау, пайдалы істің қадірін білу мағынасында қолданылады. Мысалы, ауылда ит қораны күзетіп, малды қасқырдан сақтаса, үй иесі: «Ит - ырыс» деп ризашылық білдіреді. Бұл сөз адамдарға әрбір пайдалы нәрсені бағалауды еске салады.