Ит күшіктеп сауын болмас,
Бұлт болмай жауын болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ит күшіктесе де, одан сүт шықпайды; бұлтсыз жаңбыр жаумайды. Астарлы мағынасы: кез келген нәрсенің өз табиғаты, өз жолы бар, себепсіз нәтиже болмайды. Жарамсыз не орынсыз істен пайдалы өнім күту бекер. Бір істің жүзеге асуы үшін алғышарт, дайындық, лайықты жағдай керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит күшіктеп сауын болмас» деген образ — табиғатына сай емес нәрседен пайда күтпеу керек екенін көрсетеді. Иттің сауыны болмайтыны сияқты, кейбір іс те өз болмысына қайшы нәтиже бермейді. Ал «бұлт болмай жауын болмас» — табиғаттағы заңдылықты бейнелейді: бұлт жиналмай, жаңбыр жаумайды. Мұнда өмірдегі әрбір нәтиженің алдында еңбек, дайындық немесе себеп жататыны меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жоспарсыз, негізсіз әрекеттен нәтиже шықпайтынын айту үшін қолданылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, тек сәттілікке сеніп жақсы баға күткенде, үлкендер: «Бұлт болмай жауын болмас» деп ескертеді. Яғни табысқа жету үшін ең алдымен нақты еңбек пен дайындық қажет.
Bult bolmaı jaýyn bolmas.