Ит иттігін істемесе, іші ауырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бойындағы жаман әдет пен орынсыз мінезге ишара етеді. Тура мағынасында «ит иттігін істемесе» дегені — өз табиғатына сай әрекет етпесе, мазасызданады деген ой. Астарлы мағынасы бойынша, кейбір адамдар жаман сөз айтып, біреуге тиісіп, өсек таратып, ұсақ қиянат жасамаса, іштері пысып, өздерін жайсыз сезінеді. Яғни мінезі бұзылған адам жаман қылықтан ләззат алатын болып кетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» образы — түзелмеген, бақылаусыз, дөрекі мінездің символы. «Іші ауырады» деген тіркес шын ауырсынудан гөрі, ішкі мазасыздықты, әдеттен айнымайтын пендешілікті білдіреді. Бұл жерде жануар мінезі арқылы адам мінезі сыналады. Халық осылайша жағымсыз қылықтың адамның ішкі әлемін де бұзатынын астарлап жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, отбасында немесе әлеуметтік желіде біреуді келемеждеп, арандатып жүретін адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жұмыста тыныш жүре алмай, үнемі біреудің кемшілігін айтып, жанжал шығара берсе, оған осы мақал сай келеді. Яғни жақсы ортада да жаман әдетін тия алмаған адам туралы ескерту ретінде қолданылады.