Ит итті жұмсайды,
Ит құйрығын жұмсайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ит бірін-бірі иіскеп, шақырып, қозғалысқа келтіретіндей көрінеді; ал астарлы мағынасы — бір теріс мінезді, ұсақ мүдделі немесе жағымсыз адам өзіне ұқсасты қолдап, соған сүйенеді. Яғни жаман адам жамандықты көбейтеді, бір-бірін жағалап, бір-біріне сүйеу болады. Мұнда адам мінезіндегі ұсақтық, қулық, бірін-бірі арқа тұту сияқты құбылыс әжуаланады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» бейнесі — адал емес, берекесіз, пайдакүнем не мінезі дөрекі адамды ишаралап тұр. «Құйрық» — соған ерген, өз бетінше шешім қабылдай алмайтын, солардың соңынан ілесетін әлсіз мінезді білдіреді. «Жұмсайды» сөзі біреудің біреуге ықпал етіп, өз ыңғайына жүргізуін аңғартады. Образ өте өткір, өйткені қазақ ұғымында итке қатысты теңеу көбіне мінездің төмендігін, ұсақтықты көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал лауазым, орта не топтық теріс ықпал туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, бір мекемеде бір-біріне жағынып, қате істі ақтап алатын адамдар тобы пайда болса, соларға қарап осы мақал айтылады. Яғни жаман орта адамның мінезін де, ісін де бұзады деген ескерту бар.
It quıryǵyn jumsaıdy.