Ит басына іркіт төгілген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің басына іркіттің төгілуі, яғни лайықсыз жерге бағалы немесе пайдалы нәрсенің түсуі. Астарлы мағынасы — қадірі жоқ, жөн білмейтін, бағалай алмайтын адамға ырыс, мүмкіндік не сыйлық бұйыруы. Мұндайда берілгеннің құны кетеді, пайдасы азаяды. Мақал кейде орынсыз молшылықты, кейде еңбектің немесе игіліктің бағаланбай, рәсуа болуын да меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — дөрекілік, обал-сауапты түсінбейтін, нәрсенің парқын білмейтін бейнелі образ. Ал «іркіт» — қазақ тұрмысында құнды, қорекке жарайтын тағам. Яғни, қымбат ас пен оны бағаламайтын бейне бір-біріне қарсы қойылған. Осы қарама-қарсылық арқылы мақал өмірде әр нәрсенің өз орнында болғаны дұрыс екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал еңбегі бағаланбайтын, жауапсыз адамға сеніп іс тапсырғанда жиі еске түседі. Мысалы, көптен күткен жобаны басқаруға қабілеті жоқ адам келіп, дайын мүмкіндікті рәсуа етсе, «ит басына іркіт төгілген» деп айтуға болады. Бұл — мүмкіндікке ие болу аз, оны қадірлей білу одан да маңызды екенін білдіреді.