Ит байласа тұрғысыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір жердің не заттың соншалықты құны жоқ, пайдасы мардымсыз деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — әлдебір адамды, үйді, істі не ортаны менсінбеу, бағаламау, сапасы төмен, қадірі жоқ деп тану. Халық мұны көбіне өте нашар, жұпыны, тұрмысқа да жарамсыз нәрсеге айтып, қатты сынау үшін қолданған. Сөздің өңі ащы болғанымен, түпкі мәні — нәрсенің шынайы бағасын таныту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ит байласа" тіркесі қазақ танымында үйдің, қораның не орынның ең қарапайым, ең төменгі өлшемін мегзейді. Яғни ол жерге тіпті ит байлауға да лайық емес деген әсірелеу арқылы заттың қораш, құнсыз күйі көрсетіледі. Бұл образ қазақ тіліндегі өткір, бейнелі мінезді аңғартады: халық бір нәрсенің нашарлығын жұмсартпай, тура әрі әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ескі, тозығы жеткен, сапасыз немесе пайдалануға келмейтін нәрсені сипаттағанда айтылады. Мысалы, бір адам өте ескі пәтерді көріп: "Бұл үйдің жөні жоқ, ит байласа тұрғысыз екен" деуі мүмкін. Яғни сөйлеуші үйдің жағдайының тым нашар екенін айтып тұр.