Ит аузына түскен соқта жаншылмай қалмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің аузына түскен соқта, яғни бір нәрсе тістеліп, ауызға түскенде, міндетті түрде жаншылып, бұзылып қалады. Астарлы мағынасы: қолға түскен нәрсе әлсіздің, жауапсыз адамның, ұқыпсыз ортаның арасында аман сақталмайды; қадірсізденсе, тез тозады, бүлінеді. Сондай-ақ өзіне ие бола алмайтын адам істі де, сөзді де, мүмкіндікті де бүлдіріп алатынын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» бейнесі — ашкөздік, ұқыпсыздық, бақылаусыздықтың символы. «Аузына түскен соқта» — кез келген олжа, зат немесе мүмкіндік. «Жаншылу» — тек физикалық бұзылу емес, нәрсенің құны кетіп, сапасы жоғалуын да меңзейді. Халық осылайша сақтық пен бағалай білудің маңызын бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды біреудің аманатқа салғырт қарауын немесе мүмкіндікті ұқсата алмауын айтқанда қолдануға болады. Мысалы, жұмысқа жауапсыз қызметкерге сеніп тапсырылған құжаттар дер кезінде реттелмей, бүлініп қалса, «ит аузына түскен соқта жаншылмай қалмайды» деп ескерту айту орынды. Яғни бақылаусыз қалған нәрсе оңай бұзылады.