Ит атасын танымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ит атасын танымас» деген мақалдың тура мағынасы — ит өз иесін, тегін, шыққан жерін білмейді. Астарлы мағынасы — тәрбиесіз, көргенсіз, қасиет-қадірді ұқпайтын адам өз тегін де, елін де, жақсылығын да бағаламай кетеді. Бұл сөз көбіне адам бойындағы бейқамдықты, тамырсыздықты, ата-текке, тәрбиеге немқұрайлы қарауды сынау үшін айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» образы — берілгенді сезбей, өткенін ұмытатын, жақсылықты бағаламайтын жанның символы. «Атасы» деген сөз тек әке-шеше емес, жалпы тегін, шыққан ортасын, түп-тамырын білдіреді. Халық бұл арқылы адамға «қайдан шыққаныңды біл, кімнің ұрпағы екеніңді ұмытпа» деген ой айтады. Яғни мақал тек жануарға қатысты емес, адам мінезіне берілген қатқыл бағалау.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана еңбегін бағаламайтын, туған-туысқа салқын қарайтын, өзіне көмектескен адамдарды ұмытатын кісілерге қатысты қолданылады. Мысалы, біреу оқуына ата-анасы бар күшін салып, оқытып, кейін сол бала туған үйін менсінбей кетсе, үлкендер «ит атасын танымас» деп өкпесін білдіруі мүмкін.