Ит - адамның құлағы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ит – адамның сенімді серігі, күзетшісі, сақшысы деген ойды білдіреді. Тура мағынада ит үйді бағып, бөтен дыбысты сезіп, иесін қауіптен алдын ала хабардар етеді. Астарлы мағынада бұл мақал адамға сақ болуды, айналасын бақылап жүруді және қасында сенімді көмекші болғанның қадірін түсінуді үйретеді. Яғни иттің қызметі тек үй күзету емес, ол иесіне «естіртетін», байқататын тірі сақшы ретінде танылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «құлақ» сөзі есту, сезу, байқап отыру ұғымын меңзейді. Иттің құлаққа теңелуі оның түнде де, алыстан да дыбыс сезгіштігін, қырағылығын көрсетеді. Халық иттің осы қасиетін адамға қажет сергектікпен салыстырып отыр. Мұнда образ арқылы үйді, малды, елді күзетуге жарайтын жануардың пайдасы айқындалады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қауіпсіздік, бақылау, ескерту мағынасында да қолданылады. Мысалы, ауылда немесе үй маңында ит үрсе, адамдар бірден сыртқа қарап, не болғанын тексереді. Сол сияқты жұмыс орнында да бір адам ертерек қауіп байқап, басқаларды ескертіп отырса, оны «ит – адамның құлағы» деген оймен салыстыруға болады. Бірақ мақалдың түпкі мәні – сенімді сақтық пен сергектіктің қадірі.