Есектің күші адал да, еті арам.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — есек еңбекке жегілетін, жүк таситын хайуан; оның күші бар, бірақ еті жеуге жарамсыз деп есептеледі. Астарлы мағынасы — кейбір нәрсенің пайдасы бір жағынан болғанымен, екінші жағынан құны жоқ не жарамсыз болуы мүмкін. Сондай-ақ, еңбегімен ғана бағаланатын, бірақ өзі қадірсіз көрінетін жағдайды да ишаралайды. Халық бұл сөз арқылы сыртқы пайда мен ішкі сапаның әрдайым сәйкес келе бермейтінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күш» — істің, еңбектің, қабілеттің белгісі. «Ет» — адамның не нәрсенің тұтынуға, пайдалануға жарамдылығын білдіретін бейне. «Адал» және «арам» сөздері тек таза-татытсыз мағынасында емес, пайдалы мен пайдасызды салыстыратын бағалау ретінде қолданылған. Осылайша мақал қарама-қарсы ұғымдарды қатар қойып, ойды өткір жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кейде бір нәрсенің қызметі бар, бірақ сапасы төмен не сенімсіз жағдайда айтылады. Мысалы, арзан техника күшті көрінгенімен, тез бұзылып қалса, «күші бар, бірақ сапасы жоқ» деген ой осы мақалмен сабақтасып жатады. Яғни, тек пайдасына қарап емес, толық құны мен жарамдылығына қарап бағалау керегін ескертеді.