Есекті отқа айдасаң, боққа қашар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінезі мен әдеті оңай өзгермейтінін білдіреді. Есекті отқа айдасаң да, ол жылы орынға, яғни тезірек өзіне үйреншікті, қолайлы нәрсеге қарай қашады. Астарлы мағынасы — кейбір пенде пайдасын ғана ойлап, қажет жерде де дұрыс жолды таңдамауы мүмкін. Сондықтан адамды ісімен, сабырымен, тәртібімен тану керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «от» — қауіп, қыспақ, ауыр міндет сияқты қиын жағдайды меңзейді. Ал «боқ» — төмен, жиіркенішті нәрсе болғанымен, есек соған қашады дегені оның талғамсыз, үйреншікті әдетіне сай әрекетін көрсетеді. Мұнда жануар бейнесі арқылы адам бойындағы жалқаулық, орынсыз қылық, төмендік әжуа етіледі. Халық тілінде мұндай теңеу ойды өткір әрі есте қаларлық етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің жауапкершіліктен қашып, жеңіл жолды таңдай беретінін сынағанда айтылады. Мысалы, жұмыста маңызды тапсырма берілсе, бірақ адам оны орындамай, ұсақ-түйекпен айналыса берсе, «есекті отқа айдасаң, боққа қашар» деп айтуға болады. Яғни, қиын істен жалтарып, пайдасыз нәрсеге ұмтылатын адамды сипаттайды.