Есекке жүк артқанмен, түйе болмас,
Сиырды жиі сауғанмен, бие болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кез келген нәрсенің табиғаты мен болмысын күшпен өзгерту мүмкін еместігін айтады. Есекке қанша ауыр жүк артсаң да, ол түйе болып кетпейді; сиырды қанша жиі сауғанмен, ол биеге айналмайды. Астарлы мағынасы да осыған саяды: әр адамға, әр іске өзіне лайық өлшеммен қарау керек. Біреуден жоқ қасиетті зорлап талап ету, табиғатында жоқ істі күштеп істету нәтиже бермейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы есек — төзімді, бірақ мүмкіндігі шектеулі жанның бейнесі. Түйе — ауыр жүк көтеретін ірі күштің символы. Сиыр — сүтті мал, ал бие — қымыз беретін бөлек түлік. Осы салыстыру арқылы халық әр малдың да, әр жаратылыстың да өз қызметі, өз орны бар екенін көрсетеді. Яғни, бір нәрсені екіншісіне ұқсату арқылы шындықты анық, есте қаларлық етіп жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдарды қызметі мен қабілетіне қарай дұрыс бағалауға үндейді. Мысалы, математикаға бейімі жоқ оқушыны қанша қыстасаң да, бірден озат математик қылу қиын; оған өз қабілетіне сай қолдау керек. Сол сияқты, әріптестен де қолынан келмейтін істі талап ету орнына, оның күшті жағын пайдалану тиімді.
Sıyrdy jıi saýǵanmen, bıe bolmas.